Trong tâm lý học, có một khái niệm mang tên “Bất Lực Học Được” – Learned Helplessness.

Nghe thì có vẻ học thuật, nhưng thật ra nó đang tồn tại ở khắp nơi. Trong những con người bỏ cuộc quá sớm. Trong những người sống mà không còn hy vọng. Trong những ánh mắt đã từng cháy bỏng khát vọng nhưng giờ chỉ còn lại sự cam chịu.

Điều đáng sợ nhất không phải là thất bại.

Mà là khi thất bại lặp đi lặp lại đến mức bạn tin rằng mình sinh ra đã là kẻ thất bại.

Một con voi con khi còn nhỏ bị xích vào một chiếc cọc sắt. Nó vùng vẫy, giằng co, cố gắng thoát ra hàng nghìn lần. Nhưng tất cả đều vô ích. Dần dần nó học được rằng mình không thể thoát.

Nhiều năm sau, khi đã trở thành con voi nặng vài tấn, người ta chỉ cần buộc nó bằng một sợi dây nhỏ vào chiếc cọc gỗ yếu ớt. Nó hoàn toàn có thể bứt đứt trong vài giây.

Nhưng nó không làm.

Không phải vì nó không đủ mạnh.

Mà vì trong đầu nó vẫn tin rằng mình không thể.

Con voi ấy chính là rất nhiều người trong chúng ta.

Ngày nhỏ bị chê ngu.

Lớn lên nghĩ mình không đủ thông minh.

Từng kinh doanh thất bại.

Về sau không dám khởi nghiệp nữa.

Từng bị từ chối trong tình yêu.

Rồi nghĩ rằng mình không xứng đáng được yêu thương.

Từng nghèo khó quá lâu.

Rồi mặc định số phận mình phải nghèo.

Đó là lúc nhà tù nguy hiểm nhất được xây dựng.

Không phải bằng sắt thép.

Mà bằng niềm tin.

Bất lực học được không xuất hiện trong một ngày.

Nó được tích lũy từ hàng trăm lần thất vọng.

Từ những lần cố gắng nhưng không thấy kết quả.

Từ những lần hy vọng rồi bị dập tắt.

Từ những lần bị người khác nói rằng:

“Không được đâu.”

“Đừng mơ nữa.”

“Mày không làm nổi đâu.”

Nghe lâu đến mức ta bắt đầu tin đó là sự thật.

Nhiều người sống cả đời trong trạng thái này mà không hề nhận ra.

Họ không còn dám thử.

Không còn dám mơ.

Không còn dám thay đổi.

Họ sống giống như một tù nhân đã quên mất cánh cửa phòng giam vốn chưa từng bị khóa.

Họ nói:

“Tôi già rồi.”

“Tôi nghèo rồi.”

“Tôi học ít.”

“Tôi không có quan hệ.”

“Tôi không có vốn.”

“Tôi không có may mắn.”

Nhưng đôi khi, tất cả những lý do đó chỉ là cái cớ được tạo ra bởi nỗi sợ thất bại.

Điều đau lòng là xã hội thường nhìn thấy sự lười biếng.

Nhưng ít ai nhìn thấy những vết thương tâm lý phía sau.

Một người không dám kinh doanh có thể không phải vì họ lười.

Mà vì họ từng mất trắng.

Một người không dám yêu có thể không phải vì họ lạnh lùng.

Mà vì họ từng bị phản bội quá đau.

Một người không dám phát biểu có thể không phải vì họ kém cỏi.

Mà vì họ từng bị cười nhạo trước đám đông.

Những thất bại cũ đã trở thành những bóng ma ám ảnh hiện tại.

Và theo thời gian, con người bắt đầu tự giới hạn bản thân.

Họ không cần ai ngăn cản nữa.

Chính họ trở thành người canh giữ nhà tù của mình.

Đó mới là bi kịch lớn nhất.

Khi người khác xem thường bạn, bạn vẫn còn cơ hội chứng minh.

Nhưng khi chính bạn xem thường bản thân, mọi cánh cửa đều đóng lại.

Rất nhiều người nói rằng số phận quyết định cuộc đời.

Tôi không hoàn toàn đồng ý.

Nhiều khi thứ quyết định cuộc đời không phải số phận.

Mà là những gì bạn tin về chính mình.

Nếu bạn tin mình không thể, bộ não sẽ tìm mọi lý do để chứng minh điều đó.

Nếu bạn tin mình vô dụng, bạn sẽ bỏ cuộc trước khi cơ hội xuất hiện.

Nếu bạn tin mình thất bại, bạn sẽ không bao giờ dám bước đi đủ xa để thành công.

Bất lực học được giống như một loại độc dược.

Nó không giết bạn ngay lập tức.

Nó giết dần giấc mơ của bạn.

Giết dần sự tự tin.

Giết dần lòng can đảm.

Giết dần khát vọng sống.

Cho đến một ngày, bạn vẫn tồn tại nhưng không còn thực sự sống.

Tin buồn là không ai có thể phá chiếc lồng đó giúp bạn.

Tin tốt là chìa khóa vẫn luôn nằm trong tay bạn.

Muốn thoát khỏi bất lực học được, không cần làm điều gì vĩ đại.

Chỉ cần bắt đầu thử lại.

Một bước nhỏ.

Một việc nhỏ.

Một cơ hội nhỏ.

Một lần dám khác đi.

Bởi vì điều duy nhất chứng minh rằng bạn có thể làm được chính là hành động.

Không phải suy nghĩ.

Không phải động lực.

Không phải những câu nói truyền cảm hứng.

Mà là hành động.

Con voi chỉ biết mình mạnh khi nó kéo đứt sợi dây đầu tiên.

Con người cũng vậy.

Bạn chỉ biết mình có thể khi dám bước qua nỗi sợ.

Có thể bạn sẽ thất bại.

Có thể bạn sẽ đau.

Có thể bạn sẽ bị từ chối thêm một lần nữa.

Nhưng ít nhất, đó là thất bại của một người đang chiến đấu.

Chứ không phải sự cam chịu của một người đã đầu hàng.

Hãy nhớ điều này:

Cuộc đời không đánh bại được nhiều người như chúng ta tưởng.

Rất nhiều người tự đánh bại mình trước khi cuộc đời kịp ra tay.

Và nhà tù đáng sợ nhất trên thế giới không nằm sau những bức tường bê tông.

Nó nằm trong tâm trí của những người đã quên mất rằng họ từng có đôi cánh.